Historia Parafii Ewang.-Augsb. w Ozorkowie

 

Dzieje Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Ozorkowie

Jak wynika z zapisów kronikarskich już w 1807 r. wówczas jeszcze tylko do osady, położonej nad rzeką Bzurą, zwanej Ozorkowem, przybyli pierwsi osadnicy. Było ich około 300. Stanowili, jakbyśmy dziś powiedzieli kadrę fachowców, byli to bowiem sukiennicy (wyrobnicy, postrzygacze i prządnicy). Pod wpływem dalszego napływu ludności o różnych umiejętnościach i zawodach, ówczesny właściciel Ozorkowa Ignacy Starzyński uzyskał w roku 1816 dla swej osady prawa miejskie.

Widząc znaczne korzyści związane z uprzemysłowieniem, już przecież miasta Ozorkowa, sprzyjał imigracji ludności obcego pochodzenia. Wraz z ludnością miejską przybywała także ludność wiejska i osiedlała się w pobliskich wsiach, a zwłaszcza w Słowiku, Pustkowej Górze, Tkaczewskiej Górze, Władysławowie, Mariampolu, Bandkowie ( Bądków) i wielu innych.

Ponieważ znakomita większość przybyłej ludności była wyznania ewangelickiego, to już w 1814 r. zawiązany został, chwilowo jeszcze luźny, związek ewangelików, zamieszkałych zarówno w mieście, jak i na wsiach. Pierwszym duchownym został ks. Fryderyk Ferdynand Schulz. Oficjalnie jednak parafia ewangelicka w Ozorkowie powstała na podstawie restryktu Państwowej Komisji do spraw Religii i Kultury w dniu 5 czerwca 1826 r. Właściciel Ozorkowa Ignacy Starzyński przekazał na rzecz parafii 1 morgę ziemi i ogród dla duchownego, a także zobowiązał się wypłacać kwotę 150 rubli w naturze na utrzymanie parafii. Jednocześnie z powstaniem parafii wybudowano drewniany kościół wraz z drewnianą dzwonnicą, która do roku 1885, z zawieszonymi na niej dzwonami, zwoływała wierzących na kolejne nabożeństwa. Później po wykonaniu obecnej dzwonnicy, najmniejszy z dzwonów zwany szkolnym, przeniesiony został na cmentarz i żegnał odtąd umarłych, wzywając ich do świątyni wieczności. Pierwszym oficjalnym, a drugim z kolei, powołanym przez parafię duchownym został ks. Karol Fryderyk Haberfeld, który uprzednio ordynowany w Warszawie, pełnił tam też obowiązki duszpasterskie. W Ozorkowie wykonywał swoją niełatwą służbę przez 10 lat. Na jego miejsce przybył w 1836 r. ks. Edward Stiller, znany ze swej luterskości. Urząd swój z ogromnym błogosławieństwem Bożym, pełnił w Ozorkowie przez 43 lata, to jest aż do śmierci, która nastąpiła w 1879 r. Na okres jego służby przypada zasadniczy i podstawowy rozwój Parafii.

Przybyły z Warszawy Christian Wilhelm Werner buduje na terenie Ozorkowa dużą farbiarnię, a sukiennik Maciej Fryderyk Schlósser przybyły z miasta Aachen pierwszą fabrykę bawełny. Ozorków staje się potentatem przemysłowym, z powodzeniem konkurującym z innymi miastami ( Łódź odpada w przedbiegach). Nawiązane kontakty handlowe z carską Rosją okazują się złotodajnym źródłem. Obie fabryki prosperują znakomicie, a wraz z nimi ich właściciele oraz zatrudnieni w nich pracownicy. Obie wymienione rodziny fabrykanckie należą do Parafii ewangelickiej w Ozorkowie. Zdobyte bogactwa nie oddalają ich od wiary. Wręcz przeciwnie. Coraz bardziej zdają sobie sprawę z zależności i błogosławieństwa Bożego. Wobec tego postanawiają znaczną część uzyskanych środków pieniężnych przeznaczyć dla chwały Bożej. A okazja nie dała długo na siebie czekać. Oto niewielki i konstrukcyjnie nie najlepiej wybudowany kościół nie przedstawia stabilności i nie gwarantuje stałości. Rada Parafialna pod przewodnictwem ks. Stillera, której członkami są obaj wspomniani fabrykanci postanawia wybudować nowy murowany kościół. W latach 1840-42 trwa budowa, a 9 października 1842 r. ks. Superintendent Módl z Kalisza poświęca nowopowstałą w stylu pięknego renesansu (neoklasycyzmu) budowlę, a w dowód wdzięczności za łożone ogromne środki finansowe na jej budowę Parafia umieszcza wewnątrz kościoła dwie pamiątkowe tablice dla obu fundatorskich rodzin.

Łączny koszt budowy wyniósł 120’000 zł. Ale na tym dzieło budowy nie kończy się. Po ukończeniu budowy kościoła przystąpiono do budowy murowanej plebani, którą ukończono w 1850 r. W roku 1841, to jest w trakcie budowy kościoła zostaje do Parafii w Ozorkowie przyłączony filiał w Łęczycy, który przez prawie 100 lat stanowić będzie jej składową część. Warto też w tym miejscu odnotować pewien fakt, mówiący o nieprzewidzianych trudnościach, które jak wszędzie i zawsze także mają swoje miejsce w tej parafii. Otóż jeden z ofiarodawców i dobroczyńców Parafii, uprzednio już wymieniony fabrykant Maciej Fryderyk Schlosser nagle umiera, co niewątpliwie nie pozostało bez znaczenia dla Parafii i zrodziło wiele różnych obaw. Jednakże w każdym dobrym dziele niezawodna staje się nadzieja pokładana w Bogu. I w tym wypadku było podobnie. Dyrektorem fabryki zostaje spokrewniony z rodzinami Schlósserów, Wernerów, Weilów i Jonscherów, zamieszkałymi w Ozorkowie – Karol Wilhelm Scheibler, który jak wierny syn Kościoła Ewangelickiego wywiązuje się w sposób należyty ze wszystkich zobowiązań finansowych, przyjętych przez zmarłego Schlossera w stosunku do Parafii. Parafia więc mogła dalej realizować swoje zamierzenia. W 1854 r. wspomniany Karol Wilhelm Scheibler przenosi się do Łodzi, gdzie robi zawrotną karierę i staje się niebawem największym przemysłowcem i najbogatszym fabrykantom Łodzi.

W roku 1879 umiera wielce zasłużony ks. Edward Stiller, zostaje pochowany na cmentarzu w Ozorkowie obok grobu rodziny Wernerów. Jego następcą zostaje ks. Edward Wilhelm Władysław Lemon. Niebawem staje się wielkim przyjacielem zamożnego, ale bezdzietnego małżeństwa Henryka i Matyldy Schlósserów ( uwaga: Matylda Schlosserowa była rodzoną siostrą Anny Scheiblerowej, żony Karola Wilhelma z Lodzi – obie z domu Werner ). Dzięki tej przyjaźni małżonkowie Schlosser dokonują szeregu zapisów majątkowych na rzecz Parafii. Henryk Schlosser jest członkiem Rady Parafialnej i w 1882 r. na własny koszt buduje nową, obecną dzwonnicę, przeprowadza renowację kościoła upiększającą jego wnętrze, buduje trzy-klasową szkołę oraz piękny dom starców, zarówno dla ewangelików jak i katolików. Dom starców zostaje w dniu 15 kwietnia 1889 r. poświęcony przez ks. Lemona, przy udziale księdza katolickiego. Administrację domu starców powierzono Parafii ewangelickiej. W 1891 r. wybudowano na cmentarzu dom dla grabarza wraz z kaplicą przedpogrzebową. Po śmierci małżeństwa Henryka i Matyldy Schlosser wartość gotówkowa na hipotece wynosiła 146’000 rubli i przeszła na rzecz Parafii. Istniejące na cmentarzu mauzoleum im, Schlósserów wybudowane zostało przez Matyldę Schlosser po śmierci jej męża Henryka i przed jej śmiercią, która nastąpiła w dniu 6 lutego 1904 r. Przed l wojną światową Parafia w Ozorkowie była jedną z najzamożniejszych parafii ewangelickich w Polsce.
W dniu 15 kwietnia 1910 r. w rocznicę swoich urodzin umiera ks. Edward Lemon, podobnie jak jego poprzednik zostaje pochowany na terenie cmentarza w Ozorkowie.
W latach 1911-1913 obowiązki proboszcza Parafii pełni ks. Leon Witold May, późniejszy wieloletni proboszcz Parafii w Tomaszowie Mazowieckim, który zginął męczony w obozie koncentracyjnym w Dachau podczas II wojny światowej. W latach 1913-1916 przeprowadzono kolejne prace renowacyjne w kościele, których koszty pokryła w całości, już wówczas sędziwa, Anna Scheiblerowa, urodzona w Ozorkowie. wdowa po znanym Karolu Wilhelmie Scheibler z Łodzi (już wspomnianym ).

W 1916 r. pod kierownictwem Adolfa Modro zorganizowano pierwszy parafialny zespół chóralny. Ostatnim kantorem i nauczycielem parafialnym był August Henelt, zmarły w dniu 3 l marca 1938 r. w wieku 88 lat. Po odejściu ks. Maya Parafię w Ozorkowie objął ks. Adolf Henryk Rondthalter. Jego urzędowanie trwało 5 lat, to jest od 1913 do 1918 r., po czym przeniósł się do Warszawy i objął stanowisko dyrektora znanego polskiego gimnazjum ewangelickiego im. Mikołaja Reja. Na jego miejsce dopiero w 1919 r. przyszedł ks. Paweł Otto, znany pietysta i propagator tzw. Błękitnego Krzyża. W 1924 r. opuścił on Ozorków i przeniósł się do Łodzi, obejmując stanowisko duchowego przewodnika łódzkiej społeczności pietystycznej, działającej w łonie Kościoła.

Od 1925 r. do końca wojny duszpasterzem był ks. Teodor Bergmann, którego zapewne niektórzy jeszcze pamiętają. Wikariuszem Parafii, z siedzibą w Łęczycy, w latach 1935-1936 był ks. Adolf Cerecki, który też objął administrację Parafii w Łęczycy z chwilą jej przekształcenia w 1936 r. z filiału należącego do Parafii w Ozorkowie w samodzielną jednostkę kościelną.

W 1935 r. Parafia wzbogaciła się o nowy dom modlitwy we wsi Władysławów – Kwilno. Dom ten spełniał także funkcję szkoły, a jej nauczycielem i kantorem był Julian Witzke. W innych wsiach, zamieszkałych przez ewangelików istniały także tzw. kantoraty i szkoły dla ewangelickich dzieci, gdzie odbywały się niedzielne i świąteczne nabożeństwa, odprawiane przez kantorów, a szczególnie komunijne przez dojeżdżającego z Ozorkowa księdza. Czasy po II wojnie światowej diametralnie zmieniły oblicze Parafii w Ozorkowie. W pierwszym okresie budynek kościoła zamieniony został na obóz i przedstawiał obraz nędzy i rozpaczy. Parafia pozbawiona duszpasterza i możliwości jakiejkolwiek działalności i egzystencji praktycznie przestała istnieć. Plebania jak i inne budynki parafialne zostały zamieszkane przez obcych wyznaniowo lokatorów. Budynek kościoła po likwidacji obozu zostaje zabrany i użytkowany przez Kościół Rzymsko-katolicki. Pierwsze nabożeństwa na przełomie 1947 i 1948 r., odbywają się pod gołym niebem na cmentarzu przy mauzoleum Schlossera, odprawiane przez ks. Radcę Karola Kotulę z Łodzi, mianowanego przez Konsystorz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego administratorem Parafii w Ozorkowie. Podjęto starania o zwrot kościoła, które zakończyły się powodzeniem w 1953 r. Po wyborze ks. Kotuli w 1953 r. na Biskupa Kościoła i jego odejściu do Warszawy, obowiązki duszpasterskie pełnią kolejno: ks. Adolf Gloc, ks. Emil Kowala, ks. Ryszard Małek, wszyscy dojeżdżając z Łodzi. Następnie od roku 1954 administrację Parafii w Ozorkowie przejmuje ks. dr Woldemar Gastpary z Łodzi. Jako senior Diecezji Warszawskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego podejmuje trud rewindykacji czyli zwrotu utraconego przez Parafię w Ozorkowie mienia nieruchomego. W tej mierze służy mu nieocenioną pomocą jedna z najaktywniejszych parafianek p. Anna Sznajder, która w okresie powojennej działalności Parafii odegrała wybitną rolę, zasługującą na najwyższe uznanie. Do pomocy ks. Gastpary’emu służą dwaj praktykanci: na przełomie 1954 i 1955 r. student Janusz Narzyński ( późniejszy Biskup naszego Kościoła) oraz od 6 maja 1955 r. student Mariusz Werner, który z chwilą ordynacji na duchownego w dniu 15 kwietnia 1956 r. zostaje wikariuszem, a następnie od 1958 r. administratorem Parafii w Ozorkowie.Od l lipca 1980 r. do pomocy zostaje mu przydzielony wikariusz ks. Marcin Undas (obecny administrator parafii).

W okresie ostatnich lat przeprowadzono szereg prac remontowych o różnym charakterze. Odzyskany w 1953 r., kościół był ogromnie zdewastowany, pozbawiony organów, ławek, oświetlenia elektrycznego, dzwonów i wielu innych potrzebnych rzeczy. Stopniowo i systematycznie przeprowadzono różne naprawy i uzupełniono braki. Ławki np. sprowadzono aż ze Śląska z Kamiennej Góry. Wiele prac wykonano we własnym zakresie, przez oferujących się do pomocy parafian, a na inne znów prace zebrano ofiary. Do najważniejszych prac należy zaliczyć wymianę pokrycia dachowego na kościele i dzwonnicy, częściowe malowanie wnętrza, ścian i ławek, wymiana szeregu okien wraz ze szkleniem, naprawa i wymiana instalacji elektrycznej, wykonanie siatkowego ogrodzenia terenu kościoła i wiele innych. Największą jednak bolączką i tragedią Parafii jest kilkakrotna w latach siedemdziesiątych, zakrojona na dużą skalę migracja Parafian.

W roku 1985 podjęto decyzję dotyczącą koniecznego remontu budynku kościelnego. Prace remontowe rozpoczęto w roku 1987r. Wymieniono belki nośne kopuły kościoła, poszycie drewniane kopuły oraz naprawiono tynki i stiuki w kopule. Założono podłogę na miejscu po organach, pomalowano wnętrze kościoła. Po siedmiu latach prace remontowe zakończono uroczystym otwarciem kościoła do służby Bożej w dniu 28.05.1994r. z udziałem dwunastu duszpasterzy naszego Kościoła. Kazanie wygłosił Biskup Kościoła EA w Polsce Ks.Bp. Jan Szarek z Warszawy. W roku 1997 – 29.05 odbył się w Ozorkowie Zjazd Chórów Diecezji Warszawskiej. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ozorkowie, w chwili obecnej nie jest parafią liczną. W dalszym ciągu boryka się z trudami remontów administrowanych budynków. W latach 1999-2000 wyremontowany został budynek plebanii. Budynek został podłączony do sieci wodnej i kanalizacyjnej. Już od kilku lat remontowana jest dzwonnica wolno stojąca przy kościele. Został w niej powieszony dzwon wagi prawie jednej tony przywieziony z kościoła ewangelickiego w Łowiczu. Niestety nie posiadamy środków na jego uruchomienie. W sierpniu 1998 r. na dzwonnicy został zainstalowany zegar elektroniczny, którego fundatorem jest Urząd Miejski Miasta Ozorkowa. W 2010 roku Rada Parafialna podjęła starania o naprawę tynków dzwonnicy. Wystąpiliśmy o środki na remont do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi, do Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi, do Bratniej Pomocy im. GA oraz zwracamy się z prośbą do indywidualnych darczyńców.

Od roku 1997 do roku 2000 na przełomie miesięcy lipca i sierpnia w kościele odbywały się Dni Muzyki Kameralnej organizowane pod patronatem Burmistrza Miasta Ozorkowa i kierownictwem artystycznym Ryszarda J. Osmolińskiego.

Parafia włącza się w działalność charytatywną zbierając prezenty pod choinkę dla dzieci na Ukrainie. Dla dzieci z terenu Ozorkowa wskazanych przez nauczycieli i Ośrodek Pomocy Społecznej organizuje akcję gwiazdkowej niespodzianki.
W roku 2005 wymieniono okna w sali parafialnej, wymieniono w pierwszej części sali podłogę i pomalowano ściany , sufit i meble. W sali odbywają się lekcje religii, Godziny biblijne, zebrania Rady Parafialnej, spotkania dla dzieci prowadzone przez pracownika Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Miłość Edukacja Dojrzałość oraz wolontariuszy rekrutujących się spośród parafian z Ozorkowa i innych miejscowości. Ozorkowski Klub Dobrej Nowiny w ramach którego odbywają się spotkania dla dzieci, został wsparty finansowo w latach 2008 i 2010 przez Urząd Miasta Ozorkowa w ramach wsparcia realizacji zadań publicznych na podstawie stosownych umów. Podobna umowa została także zawarta na 2011rok.

ks.Mariusz Werner i ks. Marcin Undas
Ozorków, 20.05.2011

Bibliografia:
Historia Protestantyzmu w Polsce od połowy XVIII w. do I wojny światowej Ks.dr Woldemar Gastpary Warszawa 1977
Dzieje Ozorkowa na podstawie historii społeczności Ewangelicko-Augsburskiej – Paweł Andrzej Górny, Robert Sebastian Łuczak Łódź 2009
Cmentarz Ewangelicko-Augsburski w Ozorkowie – Paweł Andrzej Górny Ozorków 2010